Một album Jazz chễm chệ trên đỉnh bảng xếp hạng Billboard, hàng trăm triệu lượt nghe trên Spotify và Apple Music nhưng tuyệt nhiên không một ai bàn luận trên mạng xã hội. Đó là khởi đầu cho một trong những vụ gian lận công nghệ lớn nhất lịch sử âm nhạc: Michael Smith đã biến những giai điệu vô hồn từ AI thành "mỏ vàng" 10 triệu USD.
Tháng 9/2025, Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) đã bắt giữ Michael Smith với cáo buộc thực hiện phi vụ gian lận streaming bằng trí tuệ nhân tạo (AI) đầu tiên tại quốc gia này. Từ năm 2017 đến năm 2024, người đàn ông này bị cáo buộc đã bỏ túi hơn 10 triệu USD tiền bản quyền thông qua việc điều khiển một "binh đoàn" tài khoản ảo để cày cuốc liên tục các bản nhạc do AI tạo ra.
Công thức AI kết hợp cùng đội quân bot ảo
Câu chuyện bắt đầu từ năm 2017, khi Michael Smith cùng cộng sự lâu năm Jonathan Hay phát hành album mang tên "Jazz". Ban đầu, album thất bại thảm hại. Tuy nhiên, sau khi ra mắt phiên bản Deluxe vào tháng 1/2018, tác phẩm này bất ngờ leo thẳng lên vị trí số 1 trên bảng xếp hạng Billboard.
Sự hân hoan của Jonathan Hay nhanh chóng biến thành nỗi nghi ngờ khi album này "bốc hơi" khỏi bảng xếp hạng chỉ một tuần sau đó. Theo lời kể của Hay, không một nghệ sĩ thực thụ nào rơi từ vị trí số 1 xuống con số 0 tròn trĩnh chỉ trong vài ngày.
Michael Smith và Jonathan Hay
Điều kỳ quái hơn là dù lượt nghe tăng đột biến, nhưng trên các nền tảng mạng xã hội như Twitter (X), không hề có bất kỳ thảo luận nào về âm nhạc của họ.
Khi soi xét dữ liệu từ Spotify, Hay nhận thấy một chi tiết bất thường: Lượng người nghe tập trung phần lớn ở những nơi xa xôi tận Châu Á. Các đơn vị phân phối bắt đầu cảnh báo về hành vi gian lận streaming và gỡ bỏ các bài hát. Lúc này, "màn kịch" của Smith bắt đầu lộ diện những kẽ hở đầu tiên.
Sự nhạy bén của Michael Smith nằm ở việc ông ta nhận ra sức mạnh của AI từ rất sớm, khi nó vẫn còn là một sản phẩm ngách. Smith đã kết hợp với Alex Mitchell, CEO của startup tạo nhạc AI mang tên Boomy, để nhận về hàng nghìn bài hát mỗi tuần.
Cơ quan điều tra cho biết đây không phải là âm nhạc theo đúng nghĩa đen, mà là "âm nhạc tức thời". Smith đã gán những giai điệu này cho hàng loạt nghệ sĩ ảo với những cái tên vô nghĩa như "Calm Force" hay "Calm Knuckles".
Sau đó, bằng cách sử dụng các đoạn mã máy tính mua được, Smith tạo ra hàng nghìn tài khoản người dùng ảo trên các nền tảng như Spotify, Apple Music, Tidal và điều khiển chúng phát nhạc không ngừng nghỉ 24/7.
Mỗi lượt nghe nhỏ lẻ ấy đã kích hoạt cơ chế thanh toán tiền bản quyền, tích tiểu thành đại tạo nên con số 10 triệu USD. Đây chính là biểu hiện rõ nhất của "AI slop" (rác AI), thuật ngữ chỉ những nội dung được tạo ra hàng loạt bằng thuật toán nhằm mục đích trục lợi bất chính, làm vẩn đục hệ sinh thái sáng tạo.
Lỗ hổng tỷ USD của nền kinh tế sáng tạo
Vụ việc của Michael Smith chỉ là bề nổi của một tảng băng chìm khổng lồ. Theo nghiên cứu từ Trung tâm Âm nhạc Quốc gia Pháp vào năm 2021, khoảng 1% đến 3% tổng lượng stream trên toàn cầu là gian lận.
Tuy nhiên, Beatdapp (một startup chuyên phát hiện gian lận âm nhạc) lại đưa ra con số gây sốc hơn: Khoảng 10%, thậm chí có những thời điểm lên đến 50% lượt nghe trên một số nền tảng là ảo.
Morgan Hayduk, đồng CEO của Beatdapp, nhận định rằng gian lận streaming là bài toán trị giá hàng tỷ USD mỗi năm. Trí tuệ nhân tạo đóng vai trò như một bộ "tăng áp", giúp các đối tượng lừa đảo sản xuất nội dung với tốc độ công nghiệp để lấp đầy các kho nhạc trực tuyến.
Điều đáng nói là các nền tảng streaming dường như vẫn đang loay hoay trong cuộc chiến này. Spotify khẳng định họ đã ngăn chặn được phần lớn hành vi của Smith, khiến ông ta chỉ thu lợi được khoảng 60.000 USD từ nền tảng này trong tổng số 10 triệu USD.
Thế nhưng, câu hỏi về việc hàng triệu USD còn lại đã chảy ra từ đâu vẫn chưa có lời giải đáp thỏa đáng từ phía Apple Music, Amazon Music hay YouTube Music.
Trong mắt các cơ quan thực thi pháp luật, Smith là một tội phạm công nghệ với khung hình phạt có thể lên tới 60 năm tù.
Tuy nhiên, trong một góc nhìn khác của giới nghệ sĩ, những người vốn luôn cảm thấy bị các nền tảng streaming chèn ép với mức thù lao rẻ mạt. Smith lại được một số ít coi như một "Robin Hood" hiện đại, kẻ đã khai thác chính hệ thống bóc lột để làm giàu.
Dù vậy, không thể phủ nhận rằng hành vi này đang giết chết những tài năng thực thụ. Khi dòng tiền bản quyền bị siphoned (hút sạch) bởi các đội quân bot và nhạc AI vô hồn, ngân sách dành cho các nghệ sĩ chân chính sẽ bị thu hẹp lại.
Ranh giới giữa việc sử dụng công nghệ để hỗ trợ sáng tạo và việc lạm dụng công nghệ để lừa đảo đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Vụ án của Michael Smith sẽ là một hồi chuông cảnh tỉnh, buộc ngành công nghiệp âm nhạc phải định nghĩa lại giá trị của một lượt nghe và thiết lập những rào cản kỹ thuật nghiêm ngặt hơn trước khi làn sóng "rác AI" nhấn chìm mọi giá trị nghệ thuật đích thực.
*Nguồn: Wired, CNET
